Ongemakkelijke stiltes

Herken je de volgende situatie? Je hebt in een groep je voorstel gepresenteerd, je idee uitgelegd en toegelicht. Je bent aangekomen bij het eind van je verhaal, je kijkt rond in de groep en het blijft stil….. ijzingwekkend, oorverdovend, akelig stil in jouw ogen (oren). Nerveus denk je: “ze vinden het niks.” En om de spanning te verbreken praat je nog maar even door. Je gaat je eigen woorden nog eens verduidelijken of erger je zwakt je woorden af door iets te zeggen dat klinkt als: “eh, ik bedoel, ten minste als…., dat wil zeggen mits…, of nou ja…

Het overkwam mij in het begin als trainer wel eens. Dan stelde ik een deelnemer een vraag en dan duurde het antwoord naar mijn zin te lang. Ik was dan bang dat ik mijn vraag niet duidelijk genoeg geformuleerd had en doorbrak de stilte door dezelfde vraag in andere woorden te stellen.

Wij vinden 4 of 5 seconden stilte in een gesprek moeilijk te verteren. We worden er ongemakkelijk van, het voelt onwennig, onveilig, vaak denken we dat er niets meer te zeggen valt. Het maakt je onzeker. Want wat gebeurt er? Als we praten durven we elkaar aan te kijken, maar als er een stilte valt is dat ineens veel moeilijker. (Vergelijk het maar met vreemden die samen in een lift staan: hevig zwijgend, elkaar vooral niet aankijkend.) Vandaar dat je begint te praten, niet om iets te zeggen, maar om de ongemakkelijke situatie op te heffen.

Laat dat vanaf nu verleden tijd zijn!
Stiltes hebben juist een belangrijke functie in (het sturen van) een gesprek.

Zo bieden stiltes gelegenheid om na te denken. In het voorbeeld waarin ik mijn vraag aan de deelnemer nog eens ging toelichten stoorde ik de ander in zijn denkproces. Je brengt rust in het gesprek als je de ander de tijd laat om te antwoorden.

Bovendien stiltes leiden tot een uitgebreider antwoord. Als je een stilte laat vallen nadat iemand wat gezegd heeft, gaat hij vaak zijn eigen antwoord aanvullen, nuanceren en verduidelijken. Deels omdat je hem daartoe de gelegenheid geeft en deels omdat de ander stiltes ook lastig vindt en dus gaat praten. Dat is gratis extra info zonder dat je er iets voor hoeft te doen.

Stiltes geven jou zelf ook bedenktijd. Je kunt tijdens de stilte rondkijken om non verbale signalen van de anderen op te pikken, om daar misschien wel op te reageren en om zelf na te denken over het volgende dat je wilt zeggen.

Stiltes in je verhaal prikkelen de aandacht van je luisteraars. Je schept immers een gespannen verwachting bij de ander. Dit effect zie je ook wel in popmuziek. Dan is er ineens een moment van stilte midden in een nummer om na die stilte met extra effect weer verder te gaan.

Stilte impliceert vertrouwen in je eigen boodschap, voorstel, positie (als expert). Je laat je boodschap nog eens extra goed doordringen bij de ander. Je komt sterker over als je in staat blijkt langer durende stiltes in het gesprek te ‘verdragen’.

Oefen jezelf daarom in het omgaan met stiltes in een gesprek. Wees je bewust van de ‘kracht van de stilte’ en maak er gebruik van.

Tips om zelf te proberen
• Omdat er in een stilte meer nadruk ligt op de non verbale communicatie is het verstandig zelf een ontspannen houding aan te nemen en de ander vriendelijk en verwachtingsvol aan te kijken terwijl hij (stil) nadenkt.

• Als er een stilte valt in een vergadering, laat die dan even duren, doorbreek de stilte niet. Vertrouw er op dat het gesprek wel weer op gang komt.

• Begin eens met een stilte als iemand je het woord geeft en kijk eens wat een impact dat heeft.

• Neem in de voorbereiding van een gesprek niet alleen mee wat je van plan bent om te gaan zeggen, maar ook wanneer je niets gaat zeggen en het stil laat zijn.